Kendi Çipimizi Üretmek (mi?)

Bugün, YZ'nin çevresel etkilerinin bir kısmını oluşturan çip konusunda farklı bir şeyler yazayım dedim. Konu, sıkça sorulan “Neden kendi çipimizi üretmiyoruz?” sorusu. 🤔 Faaliyet alanlarımız nedeniyle bir nebze ahkâm kesebileceğime inandığım bir alan. İnanın, çok basitleştirerek anlatacağım; daha sonra kapsamlı bir makale de planlıyorum. Şimdilik sadece hap bilgiler. 👇

Nanometre ölçeğindeki yarı iletkenlerden bahsediyoruz. Üretimi; adanmış yatırımcı, devlet desteği, yüksek yatırım maliyeti, yetişmiş insan gücü, hi-tech ekipman ve tesis gerektiriyor. Zira süreç; tasarımdan üretime, yarı iletken işlemeden test ve paketlemeye kadar çok katmanlı ve birbirinden farklı uzmanlıkları içeriyor. Bu uzmanlıkların her biri, milyarlarca dolara varabilen yatırımlar, altyapılar ve tedarik zincirleri demek.

Süreç sadece teknik ya da ekonomik bir faaliyet de değil. Jeopolitik uyum, dış ticaret rejimleri ve stratejik diplomasi gerektiren bir alan. Üretilecek ürünün en baştan hedefleneceği pazarın doğru seçilmesi bile çok önemli. Yani detaylı bir planlama ve diplomasi aşaması var.

IEEE gibi organizasyonların yol haritalarına uygun planladık diyelim (tecrübeli ülkelerin bile yanlış planlama yüzünden milyarlarca dolarlık yatırımı çöpe attığı bir dünyada). Know-how? Satın aldık. Kolay mı? Değil. Ucuz mu? Hiç! Yetişmiş insan? Transfer ettik. Tesis, yatırım? Para çok, sorun yok! “Turnkey solution” hâline gelmesi en az 4-5 yıl ve 20 milyar dolara varabilen yatırım — eğer yukarıda bahsettiğim jeopolitik dinamikler lehimize işliyorsa elbette…

Coğrafya? Büyük üreticilerin neden Uzak Doğu'nun bol yağış alan bölgelerinde olduğunu hiç düşündünüz mü? Dolayısıyla suyun geri dönüşümünü sağlayacak bir tesis de gerekiyor; yoksa bölgedeki su kaynaklarının kuruması söz konusu. Abartılı mı? Dünyada yaşanmış örnekler var.

Enerji? Kendi enerjisini üreten tesis? Elbette lazım, yaparız. Know-how transferi, tesis, enerji ve su geri dönüşüm yatırımıyla çıktık mı 60-80 milyar dolara?

“Haydi üretime başlayalım” dedik. Ne yazık ki yok öyle bir dünya! Planlı kapasiteye ulaşmak için ramp-up süreci en az 4-5 yıl; bu sürede değişen teknoloji, standartlar ve sertifikasyonlara uyum, en az 20 milyar dolar daha. Oldu mu 80-100 milyar dolar! Satış olanağı? O konuya hiç girmiyorum…

Anlayacağınız, “haydi yapalım” seviyesine indirgenecek bir konu değil. Şimdi size bir soru:

100 milyar dolar kaynağımız var diyelim. Böyle “macera”lara girmek mi mantıklı; yoksa o kaynakla bu ülkenin genç ve gerçek girişimcilerini gerçek anlamda destekleyip, bizi nerelere taşıyacaklarına bakmak mı?